Document and Press Center Managment of Astan quds Razavi

۱۳۹۹-۰۴-۰۴

مجله نگاری برای بانوان ایران از دوره قاجار شروع شده است.پس از انقلاب مشروطه بيشتر فعاليت زنان در زمينه تعليم و تربيت و ايجاد مدارس دخترانه در سراسر کشور بود و همين مراکز آموزشي ضمن ارتقاءدانش و بينش دانش آموزان، پايه و اساس روزنامه نگاري زنان را در ايران تشکيل داد. آرشیو مطبوعات آستان قدس رضوی با مجموعه ای بالغ بر 33000 عنوان نشریه فارسی و غیر فارسی صاحب یکی از بزرگترین آرشیوهای مطبوعاتی ایران است. در ارتباط با دختران ایران زمین بیش از 20 عنوان خاص این گروه به زبان فارسی شناسایی و جذب شده است.

 

مجلّه هایی برای دختران ایران زمین

مجله نگاری برای بانوان ایران از دوره قاجار شروع شده است و مجله هایی چون شکوفه، جمعیت نسوان و عالم نسوان و جهان زنان قبل از این به بررسی فعالیت های اجتماعی و سیاسی زنان پرداخته اند اما نخستین بار در دوره پهلوی اول مجله ای اختصاصی برای دختران چاپ شد که زنددخت شیرازی طلایه دار آن است. آرشیو مطبوعات آستان قدس رضوی با مجموعه ای بالغ بر 33000 عنوان نشریه فارسی و غیر فارسی صاحب یکی از بزرگترین آرشیوهای مطبوعاتی ایران است. در ارتباط با دختران ایران زمین بیش از 20 عنوان خاص این گروه به زبان فارسی شناسایی و جذب شده است که فهرست آن به شرح ذیل برای استفاده محققان در دسترس است.
    دختران ايران، ‎۱.- پهلوي اول.- شيراز (فارس - ايران )؛ ‎۱۳۱۰.

پس از انقلاب مشروطه بيشتر فعاليت زنان در زمينه تعليم و تربيت و ايجاد مدارس دخترانه در سراسر کشور بود و همين مراکز آموزشي ضمن ارتقاءدانش و بينش دانش آموزان، پايه و اساس روزنامه نگاري زنان را در ايران تشکيل داد. در چنين شرايطي، گروهي از زنان فرهيخته پا به عرصه روزنامه نگاري گذاشته و آثار با ارزشي را از خود به يادگار گذاشتند. زند دخت شيرازي جزو بانوان فارس بود که روزنامه اختصاصي زنان به نام «دختران ايران» را در فارس منتشر کرد.
«دختران ايران» نشريه اي علمي، ادبي، اجتماعي و اخلاقي بود. اين نشريه مصور است و در هر شماره چند تصوير به چشم می خورد. تصاويري از قبيل تصوير گريس دارلينگ ،کريم خان زند ،لطفعلي خان زند و آرامگاه حافظ در آن ديده مي شود. سرلوحه مجله طرحي از نقاش هنرمند شيرازي به نام آقاي شايسته است. اين طرح تصويري است از ايوان مدائن که چند دختر با لباس هاي مختلف جلو ايوان ايستاده اند. بالاي ايوان در سمت چپ تصويري از رضا شاه و يک فرشته قرار دارد. نام نشريه در بالاي اين نقاشي نوشته شده است. زند دخت اين مجله را در شيراز تاسيس کرد؛ ولي محدوديت هايي که براي او ايجاد شد و فضا را براي فعاليت هاي اجتماعي خود در شيراز تنگ مي ديد، سرانجام به تهران رفت و بدون سرمايه مادي و در خيابان فروسي کوچه مستشار الدوله، بالا خانه اي را اجاره کرد و به انتشار مجله «دختران ايران» پرداخت.
نخستين شماره مجله «دختران ايران» در اول مرداد ‎1310‎ هجري شمسي /‎1931‎ ميلادي به صورت مجله ماهيانه به قطع رقعي در چهل صفحه به حروف سربي در مطبعه فرهومند در تهران منتشر شد. اين مجله پس از هفت شماره در آذر ‎1311‎ هجري شمسي/ ‎1932‎ ميلاي از انتشار باز ماند. با اينکه طرز انتشار مجله ماهيانه بود ،همه ماهه منتشر نمي شد؛ به طوري که شماره ششم آن در آبان ‎1311‎ هجري شمسي /‎1933‎ ميلادي منتشر نگرديد. درباره تاخير مجله در يکي از شماره ها شرحي با عنوان «خطاب به خوانندگان» درج شده است که علت آن را نبود سرمايه مادي ميداند.
در شماره اول، هدف از انتشار اين مجله نشر آثاري ذکر شده است که «دوشيزگان اين سرزمين را به سرچشمه انسانيت هدايت کند.» زند دخت خود مي نويسد :«‌آرزوي دختران ايران، بيداري زنان ايران است يکي از اهداف اين روزنامه مبارزات اجتماعي در راه به دست آوردن حقوق زنان و حق برابري آنان با مردان و تنها هدف او بيداري زنان ايران بود.»
در اين نشريه اخباري در مورد فعاليت هاي فمينيستي در بخش هاي ديگر جهان و مطالب ادبي شامل اشعار انقلابي و سر مقالاتي به قلم زند دخت به چاپ مي رسيد. نشريه دختران ايران با چاپ مقالات ادبي، عرفاني و اجتماعي جاي خود را در اجتماع باز کرد .اين نشريه نظرياتي از دلايل بدبختي و محروميت زنان مي نوشت.
يکي از بخش هاي مهم مجله بخش «زنان نامي» بود که به شرح حال زنان مشهور اروپائي و ايراني مي پرداخت. بيشتر زنان ايراني معرفي شده از زنان ايراني دوره باستان بودند.
منبع: زنددخت و مجله دختران ايران./ مطبوعات بهارستان س‎1‎ ش‎2‎
    اطلاعات دختران و پسران.- پهلوي دوم- انقلاب اسلامي.- تهران(ايران): موسسه اطلاعات؛ ‎۱۳۳۵ دوره جديد‎۱۳۳۷.

در ‎28‎ اسفند ‎1335‎ با امتياز و مديريت عباس مسعودي و سر دبيري حسين بني احمد منتشر شد. در آغاز، در اين نشريه افسانه ها و حکايت ها جاي مهمي داشتند، به گونه اي که نيمي از ادبيات داستاني آن به افسانه ها اختصاص داشت. در نشريه اطلاعات کودکان،ادبيات ترجمه بيش از تاليف بود.شعر بسيار اندک بود و ادبيات غير داستاني نيز بخشي از مطالب بودند.
در سال ‎1336‎ از شماره ‎47‎، نام اطلاعات کودکان به اطلاعات دانش آموز تغيير پيدا کرد. در پي تغيير عنوان، درون نشريه نيز دگرگون شد ودر کنار ادبيات داستاني، مطالب علمي و آموزشي جايگاه مهم تري يافتند. داستان ها در اين دوره بيش تر ترجمه يا اقتباس بودند و تاليف سهم بسيار ناچيزي داشت. دربخش ادبيات ترجمه، افسانه هاي ملل بيش از ديگر گونه ها منتشر مي شدند. شعر در اين دوره از اهميت بيش تري برخوردار شد.
«اطلاعات کودکان» از فروردين ماه سال ‎1338‎ ، چهارمين دوره انتشار خود را آغاز کرد. مدير مسئول و صاحب امتياز آن عباس مسعودي و سر دبير آن بهرام افرهي بودند. اين نشريه در مرداد ‎1338‎ به اطلاعات کودکان، مجله مخصوص دختران و پسران و در ارديبهشت ‎1339‎ به اطلاعات کودکان براي دختران و پسران و سرانجام در سال ‎1347‎ به «اطلاعات دختران و پسران» تغيير نام پيدا کرد. از نيمه دوم سال ‎1346‎ محمد ايرج امير ارجمند امتياز آن را در اختيار گرفت. شعر در اين دوره به شکل پراکنده و اندک منتشر شد. از شمار مطالب غير داستاني، زندگي نامه و مطالب علمي نيز کاسته شد. از سال ‎1350‎ قطع نشريه بزرگ تر شد و شکل و ظاهر نشريه هاي بزرگ سالان را به خود گرفت.به اين ترتيب نشريه از هدف هاي آغازين کار خود دور شد. از سال ‎1350‎ دست اندر کاران نشريه براي جذب بيش تر خوانندگان نوجوان در ستوني با عنوان حرف هاي خودماني در چند شماره پياپي به نکته هاي تربيتي و آموزشي و برخي مشکلات نوجوانان مي پرداختند . در اين دوره با توجه به جابه جايي درگروه سني مخاطبان اطلاعات کودک و نوجوان، گروه نويسندگان اين نشريه از انتشار داستان هاي تخيلي و افسانه ها که در دوره پيشين از شمار بالايي برخوردار بود، کساتند و به نوشتن و انتشار پا ورقي هاي عامه پسند روي آوردند که درون مايه هاي اجتماعي، عشقي،ماجرايي و پليسي داشتند. در اين دوره ميزان داستان هاي تاليفي بيش از ترجمه بود.
    کتاب جيبي دختران و پسران.- تهران(ايران): موسسه اطلاعات؛ دي‎۱۳۴۰. اين نشريه ضميمه مجله(دختران و پسران)مي باشد که بصورن ماهانه منتشر شده است.
    اطلاعات ماهانه براي دختران و پسران.- تهران (ايران): موسسه اطلاعات؛ خرداد ‎۱۳۴۰.
    مهتاب.- انقلاب اسلامي.- تهران (ايران)؛ ‎۱۳۷۶.
    پسران و دختران، ‎۱.- انقلاب اسلامي.- محمدجواد شمس ابرده، تهران(ايران)؛ ‎۱۳۷۶. اين نشريه پس از شماره‎۳۹ متوقف شده است.
    دختران ايران زمين.- انقلاب اسلامي.- تهران (ايران): دانشگاه الزهرا (س)؛ مرداد ‎۱۳۷۹.
    دختران ايران زمين.- انقلاب اسلامي.- تهران(ايران): دانشگاه الزهرا؛ مرداد‎۱۳۷۹.
    دنياي دختران و پسران.- تهران(ايران): فتح‌اله جوادي؛ ‎۱۳۸۰.
    دختران، ‎۱.- انقلاب اسلامي.- تهران (ايران)؛ مرداد‎۱۳۸۱.
    نگار.- انقلاب اسلامي.- [تهران] (ايران)؛ شهريور‎۱۳۸۱.
    مادران و دختران.- انقلاب اسلامي.- قزوين (ايران)؛ ‎۱۳۸۲.
    مسابقات  ورزشي قهرماني دانش آموزان دختر مدارس کشور  ، ويژه نامه.- مشهد ( خراسان رضوي - ايران  ): سازمان آموزش و پرورش استان خراسان گروه تربيت بدي و تندرستي.1382
    دختران دانشجو.- انقلاب اسلامي.- تهران (ايران): دانشگاه تهران، معاونت دانشجويي و فرهنگي، مرکز مشاوره دانشجويي؛ [‎۱۳۸۳].
    دختران.- انقلاب اسلامي.- شيراز(فارس-ايران): دانشگاه شيراز؛ زمستان‎۱۳۸۳.
    دخترانه.- انقلاب اسلامي.- يزد (ايران): دانشگاه يزد؛ اسفند ‎۱۳۸۴.
    دخترانه.- انقلاب اسلامي.- اصفهان(ايران): دانشگاه اصفهان؛ [‎۱۳۸۵؟].
    نورالهدي (ويژه نوجوان).- انقلاب اسلامي.- مشهد (خراسان رضوي - ايران): اداره امور فرهنگي آستان قدس رضوي؛ تابستان ‎۱۳۸۶.
    نور الهدي (کودک).- انقلاب اسلامي.- مشهد (خراسان رضوي - ايران): آستان قدس رضوي، معاونت تبليغات اسلامي؛ 1386
    ليلي، ويژه نامه اي براي دختران فعلا مجرد.- انقلاب اسلامي.- مشهد (خراسان رضوي-ايران).1391
    آريا دخت (در دست فهرستنويسي).- انقلاب اسلامي.- تهران.1396

افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید