معیارالاشعار – خواجه نصیرالدین طوسی
۱۳۹۹-۱۲-۰۵
خواجه نصیرالدین طوسی با تألیف «معیارالاشعار» در زمره یکی از بزرگان علم عروض قرار گرفته است که با وجود گذشت چندین قرن از این کتاب، همچنان به عنوان یکی از دو منبع اساسی عروض و قافیه مورد توجه و استناد عروضیان قرار دارد...

معیارالاشعار – خواجه نصیرالدین طوسی
یکی از ابعاد خواجه نصیرالدین طوسی که به علت شهرت او در سایر زمینه ها، کمتر مورد توجه قرار گرفته است، جنبه ادبی اوست. کتاب « معیارالاشعار» طوسی را در نقد شعر و علم عروض از آثار گران سنگ در این زمینه دانسته اند.   
معیارالاشعار کتابی است درباره علم عروض و قافیه عربی و فارسی که در سال 649 هـ تألیف شده است. با این که مشغله اصلی خواجه نصیرالدین طوسی عروض و قافیه نبوده است، ولی با تألیف معیارالاشعار در زمره یکی از بزرگان علم عروض قرار گرفته است که با وجود گذشت چندین قرن از این کتاب، همچنان به عنوان یکی از دو منبع اساسی عروض و قافیه مورد توجه و استناد عروضیان قرار دارد. خواجه نصیر با ذهن ریاضی خود در این کتاب نکته های بسیار ظریف و دقیقی در اوزان شعر فارسی یافته که عروض جدید پس از قرن ها امروزه به آنها پی برده است. از این رو به گفته یکی از عروضیان معاصر، باید او را نابغه ای در علم عروض و قافیه به شمار آورد. این کتاب که چونان دیگر آثار خواجه، نثرى پیراسته دارد و از ترتیب و تنسیقى متقن برخوردار است، خواجه نصیر برخلاف سلف خود یعنی فیلسوفانی چون ابونصرفارابی و ابوعلی سینا که تلاش کرده اند تا با اصول علم موسیقی به توضیح و تبیین ویژگی های وزنی بپردازند و از این رو در مکتب ضرب گرایان ( rhythmici  ) قرار می گیرند، از مدخل زبانی وارد علم عروض می شود، لذا در گروه وزن گرایان  ( metrici)  قرار می گیرد که وزن را پدیده ای ساختاری یا زبانی می دانند. به جرئت می توان گفت که در میان علمای عروض فارسی سنتی هیچ کس به اندازه خواجه نصیر به ویژگی های زبانی و استفاده از آن برای کشف قواعد وزنی و توصیف آن توجه نداشته است. به طور مثال او با استناد به ویژگی زبان فارسی وجود « فاصله » را در عروض فارسی نفی می کند: « در اصول اوزان پارسی، سبب ثقیل و فاصله مستعمل نیست».
شاید خواجه نصیر در میان عروضیان پیشین تنها کسی باشد که اصطلاحاتی از قبیل « مصمت» (= صامت) و « مصّوِت » و نیز « مقطع» ( =هجا ) را در کتاب خود بکار برده، و تنها به همین مقدار اکتفا نکرده، بلکه مصوّت را و نیز مقطع را به دو نوع مقصور ( کوتاه ) و ممدود ( بلند ) تقسیم کرده است. این موارد همان است که امروزه عروض جدید آنها را از علم زبان شناسی وام گرفته و به کار بسته است. البته باید افزود که خواجه نصیر اصطلاحاتی از قبیل مصمت و مصوِّت و مقطع و انواع آن را از فلاسفه پیش از خود همچون ابونصر فارابی و بوعلی سینا آموخته است که آنها نیز به نوبه خود از کتاب فنّ شعر ارسطو وام گرفته اند.    

 

افزودن دیدگاه جدید:

متن ساده

HTML محدود

Image CAPTCHA
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید

نظرسنجی

نظر شما در مورد مطالب این وب سایت چیست؟

انتخاب‌ها

تصاویر شاعران