The Unit Reasearch and Publishers The Organization Of Libraries Museums and Documents center of Astane Qudse Razavi

The Unit Reasearch and Publishers The Organization Of Libraries Museums and Documents center of Astane Qudse Razavi

۱۳۹۸-۰۵-۰۳

برگزاری نشست اندیشگاه رضوی در کارگروه علم اطلاعات و دانش شناسی

نشست اندیشگاه رضوی در کارگروه علم اطلاعات و دانش شناسی با عنوان  «بررسي ميزان  به كارگيري خلاقيت گيلفورد در مجلات فارسي كودكان » در تاريخ چهارشنبه 2مردادماه با حضور سرکار خانم دکتر صنعت جو  استاد دانشگاه فردوسی مشهدو جمعی از کارشناسان علم اطلاعات و دانش شناسی   در سالن شیخ بهایی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی؛ برگزار شد. در آغاز این نشست، انیس میری ، کارشناس پژوهش سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، ضمن بیان اهمیت  توجه به حوزه مجلات کودکان و نقش متخصصان علم اطلاعات و دانش شناسی در واکاوی علمی مجلات  این حوزه ،  پپایان  نامه  تدوین  شده توسط سرکار خانم جمیله جهانی را از معدود پژوهش های حوزه مجلات کودکان دانست  و اطهار امیدواری کرد؛ انجام این پژوهش بتواند ؛ زمینه انجام تحقیقات بیشتر در این حوزه موضوعی را فراهم کند. در ادامه جلسه،  خانم جمیله جهانی دانش آموخته دوره کارشناسی ارشد دانشگاه فردوسی مشهد و کارشناس بخش مطبوعات سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی به ارائه سخنرانی پرداخت.
وی ابتدا به تعریف خلاقیت و اهمیت پرورش خلاقیت در کودکان پرداخت و گفت: خلاقیت نقش مهمی در پیشرفت‌های همه جانبه در تمام عرصه‌های زندگی ایفا می‌کند. هدف اصلی نظام‌های تعلیم و تربیت، پرورش انسان‌هایی پویا، خلاق، توانا، کاشف و نوآور است و با توجه به حرکت پرشتاب جوامع بشری، انسان ناگزیر به حرکت در جاده خلاقیت، نوآوری و ابتکار است و جهت دستیابی به این مهم باید روی تأثیرپذیرترین گروه سنی جامعه و تأثیرگذارترین گروه آینده جامعه یعنی کودکان و نوجوانان سرمایه‌گذاری نماید؛ زیرا انگیزه خلاقیت و کنجکاوی در کودکان نسبت به همه گروه‌های سنی قوی‌تراست . وی منابع اطلاعاتی مکتوب را از ابزارهای پرورش خلاقیت کودکان دانست و گفت:  ابزارهای مختلفی برای پرورش ذهن کودکان وجود دارند که امروزه با پیدایش انقلاب در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات، خواندنی¬های مختلف (کتاب و مجله) از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. پیوندی که میان کتاب و نشریات ادواری وجود دارد، پیوندی ریشه‌دار و قدیمی است و این دو رسانه و محمل فرهنگی، از دیرباز تعامل داشته‌اند و در ترویج، تبلیغ، ثبت و نقد دیگری کوشیده‌اند. خانم جهانی کارشناس مطبوعات آستان قدس، در زمینه وضعیت انتشار نشریات کودکان ؛ افزود؛  طبق گزارش ذکر شده تعداد 19 عنوان مجله کودک در ایران منتشر می‌شود . از این تعداد تنها یک مجله  (ladder) به زبان انگلیسی منتشر می شود و مجله  بشری تنها مجله بریل کودکان است.  وی در زمینه به کارگیری خلاقیت گیلفورد در مجلات کودکان گفت :
 هشت مؤلفه ساختار هوشی گیلفورد عبارتند از :
 حساسیت به مسأله، سیالی،  اصالت یا ابتکار(اندیشه‌های نوین، انعطاف‌پذیری، هم‌نهادی(ترکیب)،
تحلیل‌گری،پیچیدگی و ارزشیابی
تحلیل محتوای مطالب داستانی مجلات با شمارش فراوانی مؤلفه‌های مرتبط خلاقیت ،  نشان داد که بیشترین مؤلفه‌ی به‌کاررفته در مطالب داستانی تمامی مجلات، مولفه حساسیت به مسأله و پس از آن به ترتیب مولفه‌های ارزشیابی و ابتکار قرار دارند و كمترين ميانگين بين مؤلفه‌هاي خلاقيت در مطالب داستاني مجلات فارسي كودكان مربوط به پيچيدگي و پس از آن تركيب است.  
وی سپس به بیان یافته های پژوهش پرداخت و گفت: آنچه که از این یافته پژوهش بر می‌آید این است که متاسفانه در مطالب داستانی مجلات کودکان به همه مولفه‌های تفکر خلاق به یک میزان توجه نشده است؛ به گونه‌ای که در برخی از مجلات، تعدادی از مولفه‌ها دارای میانگین بالاتری بودند ولی میانگین همان مولفه‌ها در برخی دیگر از مجلات دیگر اندک بود؛ به گونه‌ای که به برخی مؤلفه‌ها مثل: حساسیت به مسأله، ارزشیابی و ابتکار نسبت به بعضی مؤلفه‌ها همانند: سیالی، انعطاف‌پذیری، تحلیل‌گری، ترکیب و پیچیدگی، دارای میانگین بهتری بودند. تحلیل محتوای مطالب غیرداستانی مجلات نشان داد که در تمامی آنها مولفه حساسیت به مساله دارای بیشترین میانگین است. همچنین مشخص شد کمترین میزان میانگین نیز به مولفه های ترکیب و پیچیدگی تعلق دارد. یافته‌های مربوط به مؤلفه‌هاي هشت‌گانه تفکر خلاق گیلفورد در تصاویر مجلات کودکان به‌تفكيك هر مجله نشان داد که در تصاویر تمامی مجلات نیز مولفه حساسیت به مساله دارای بیشترین میانگین است. همچنین مشخص شد که میزان توجه به مولفه‌های خلاقیت در تصاویر مجلات کودکان اندک است.  سپس خانم جهانی  به مقایسه  مجلات مختلف در زمینه خلاقیت پرداخت و گفت: یافته‌های پژوهش نشان داد که در مطالب داستانی مجله سه چرخه، در مطالب غیرداستانی مجله نبات، در تصاویر مجله رشد دانش آموز و  نبات توانسته بودند نسبت به سایر مجلات به مولفه‌های خلاقیت توجه بیشتری را داشته باشند یا به عبارتی غنی‌تر باشند. در مرور نوشتار فصل دوم پایان نامه بیان شده است، پژوهشی که به مساله بررسی خلاقیت در مجلات کودکان پرداخته باشد و اقدام به رتبه‌بندی آنها بر اساس این مولفه‌ها نموده باشد، یافت نشد و از این رو امکان مقایسه با سایر پژوهش‌ها میسر نیست. لیکن در تحلیل این یافته از پژوهش حاضر می توان بیان داشت که چون هیچ مجله‌ای نتوانسته است در تمامی محتواهای مورد بررسی (مطالب داستانی، غیرداستانی و تصاویر) نسبت به سایر مجلات برتر باشد، بیانگر این مطالب است که در این مجلات به صورت سیستماتیک به مساله پرورش خلاقیت در کودکان توجه نشده است که البته این موضوع را می‌توان در میانگین پایین مولفه‌های خلاقیت در مطالب مختلف مشاهده نمود. با این وجود مجله نبات در دو بخش مطالب غیرداستانی و تصاویر (غیرداستانی) نسبت به سایر مجلات جایگاه بهتری را کسب نماید که شاید دلیل این یافته در این باشد که در این مجله تنوع  مناسبی از انواع مختلف مطالب غیرداستانی وجود دارد و از سویی نسبت به سایر مجلات مورد برسی در این مجله حجم مطالب علمی ترجمه شده به همراه تصاویر آنان بیشتر است و آن‌گونه که پیشتر بیان شد، چنین به نظر می‌رسد که توجه به معیارهای علمی در تدوین آثار مربوط به کودکان در آثار خارجی بیشتر است. همچنین مشخص شد که در مطالب داستانی، مجله سه چرخه رتبه بالاتری را نسبت به سایر مجلات مورد بررسی در پرداختن به مولفه‌های تفکر خلاق دارد. این مجله زیر مجموعه موسسه همشهری است که در عرصه نشریات کودکان دارای چند نشریه مختلف است و حتی ویژه نامه‌هایی را نیز در روزنامه همشهری برای کودکان منتشر می‌کند که با توجه به حجم بالای فعالیت برای کودکان و از سویی توان سخت افزاری و نرم افزاری موسسه امکان بکارگیری داستان نویسان مشهور حوزه کودکان را در اختیار دارد که این امر زمینه ساز انتشار داستان‌های کیفی ویژه کودکان را فراهم می‌سازد. در تصاویر مطالب داستانی نیز مجله کوشش جایگاه بالاتری را نسبت به سایر مجلات مورد بررسی در پرداختن به مولفه‌های تفکر خلاق دارد. شاید بتوان دلیل این یافته از پژوهش حاضر را در این دانست که این مجله توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر می‌گردد؛ موسسه‌ای که در عرصه ادبیات داستانی و تصویرگری کتب کودکان در ایران جزو برترین موسسات است و از تصویرگران مشهوری در انتشارات خود بهره می‌برد که نگاهی به موفقیت‌های کانون پرورش فکری کودکان در این زمینه موید این نکته است. از سوی دیگر، در این موسسه تلاش شده است تا در آثار منتشره خود اصول مربوط به روان¬شناسی کودکان را مورد توجه قرار دهند.
ایشان در مورد اینکه چرا برخی از مجلات نتوانسته‌اند به رتبه قابل قبولی در توجه به مولفه‌های تفکر خلاق دست یابند؛ به دلایلی همچون: عدم توجه به نیازهای کودکان و تمایز قایل نشدن بین ادبیات کودک و ادبیات بزرگسال، نگاه غیرعلمی و یا حتی تجاری صرف به ادبیات کودکان، عدم بکارگیری نیروهای متخصص و مجرب، نداشتن امکانات نرم افزاری و سخت افزاری مناسب، نوپابودن برخی از مجلات کودکان و ... اشاره نمود. اشاره کدند. در پایان، خانم جهانی پیشنهاداتی را به شرح زیر مطرح کردند.
1- پیشنــهاد می شود؛  کارگاه‌های آشنایی با تفکر خلاق و پرورش خلاقیت و چگونگی استفاده از آن در مطالب و محتواهایی ویژه کودکان توسط موسسات صاحب صلاحیت همانند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و یا شورای کتاب کودک برگزار گردد تا نویسندگان و تصویرگران با این مفاهیم آشنا شوند؛
2-پیشنهاد می‌شود داستان‌هایی نوشته شوند که به این مولفه‌ها توجه بیشتری داشته باشند و مجلات در هر شماره خود به این مساله توجه داشته باشند؛
3- پیشنهاد می‌شود که در این زمینه از نهادهای بین‌المللی خارجی و یا نویسندگان و تصویرگران موفق در این عرصه برای برگزاری کارگاه‌های آموزشی دعوت نمود؛
4-پیشنهاد می‌شود که سازمان‌های متولی حوزه ادبیات کودک همانند: شورای کتاب کودک و یا کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برای ترغیب مجلات کودکان برای بکارگیری بیشترمولفه‌های خلاقیت در محتوای مجلات، فهرستی را از مجلات برتر به صورت گزارش‌های سالیانه منتشر کند تا بدین وسیله آنان را ترغیب به این امر نماید، حتی می‌توان جایزه‌ای را برای این کار در نظر گرفت تا انگیزه لازم در مجلات کودکان فراهم آید؛
در ادامه جلسه سرکار خانم دکتر صنعت جو پرداختن به مسائل حوزه نشر کودکان را امری ضروری دانستند و به بیان گزارش های مختصری از پژوهش هایی که در این زمینه توسط گروه علم اطلاعات و دانش شناسی  دانشگاه فردوسی مشهد انجام شده یا در حال انجام است؛ ؛ پرداختند. آقای حافظی مدیر گروه مطبوعات سازمان کتابخانه های آستان قدس، در ادامه گفتند؛ خوشبختانه بخش مطبوعات سازمان کتابخانه های آستان قدس  آرشیو غنی و معتبری دارد که انتظار می رود دانشجویان رشته های مرتبط و از جمله دانشجویان رشته علم اطلاعات و دانش شناسی از این مجموعه استفاده لازم راببرند. در پایان جلسه سوالاتی از جانب شرکت کنندگان مطرح  شد که خانم جهانی به ارائه پاسخ پرداختند.

 

افزودن دیدگاه جدید

متن ساده

HTML محدود