با نگاهی به تاریخ در می یابیم که جایگاه علما در عرصه های مختلف مذهبی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و ... در ایران انکار ناپذیر می باشد. در واقع همین جایگاه سبب اعتماد و اتکاء عموم ملت به آنها گردیده است. امری که به ویژه درعرصه های سیاسی و اجتماعی پررنگ تر جلوه می کند. این نقش از زمان قاجار بخصوص مشهود تر است. در این بین یکی از معروف ترین علمای دوره قاجار شیخ فضل الله نوری می باشد که به عنوان متفکر مشروطه مشروعه شناخته می شود.
شیخ فضل نوری نوری در دوم ذیحجه سال1259ق در روستای لاشک یکی از روستاهای دورافتاده منطقه کجور مازندران به دنیا آمد. وی تحصیلات خود را در بلده (مرکز منطقه نور) شروع کرد و سپس برای ادامه تحصیل به تهران مهاجرت کرد و آنگاه به همراه دایی خود میرزا حسین نوری به قصد تکمیل تحصیلات خود به نجف مسافرت نمود. در نجف نزد شیخ راضی و میرزا حبیب الله رشتی به تحصیل علم پرداخت. موقعیت حساس سیاسی و اجتماعی ایران موجب شد تا شیخ فضل الله به اشاره میرزای شیرازی و برای هدایت و پیشوایی جامعه ایران در سال 1303 قمری به تهران برگردد. شیخ فضل الله در تهران علاوه بر اقامه نماز جماعت به تألیف و تدریس علوم اسلامی وحوزوی پرداخت.
شیخ فضل الله علاوه بر فعالیتهای اجتماعی و سیاسی و تدریس و تبلیغ دارای آثار علمی ارزنده ای است .
شیخ فضل الله در نهضت تنباکو که نخستین قیام فراگیر به رهبری روحانیت بود، نقش فعالی داشت. او نخستین عالمی بود که به حمایت از میرزای آشتیانی شيخ درطلوع مشروطيت و جنبش عدالتخواهي با دو زعيم مشروطه آيتالله سيدعبدالله بهبهاني و آيتالله سيد محمد طباطبايي همراه و همگام بود اما پس از مدتي از مشروطه طلبان جدا شد زيرا مشروطه را با شريعت سازگار نمی دانست و خواستار حكومت مشروطه مشروعه بود. ازاين پس اختلاف بين مشروطهخواهان و شيخ فضلالله و طرفدارانش آغاز شد پس از فتح تهران طرح قتل او از سفارت انگلیس مطرح و حکومت مشروطه عامل اجرای این خواسته شد. دادگاه فرمایشی تشکیل شد و شیخ فضل الله را به اعدام محکوم نمودند و در روز سیزده رجب 1327 قمری حکم اعدام وی را اجرا نمودند.
احترام و جایگاه ویژه شیخ فضل الله نوری در زمان خود به حدی بود که متولی باشی وقت آستانه با توجه به توصیه شیخ فضل الله دستور پرداخت وجوه نقدی قابل توجهی نسبت به درخواست این زوارِ توصیه شده نموده است.در مجموعه اسناد مرکز اسناد آستان قدس رضوی تعدادی سند از این عالم موجود است. این اسناد در قطع 21*13و در کاغذ فرنگی نوشته شده که مهر شیخ فضل الله را با مضمون «ذلک من فضل الله یوتیه من یشاء» دارا می باشد.
فصلنامه،پژوهشنامه مطالعات آرشیوی
فصلنامه ای است علمی–تخصصی درحوزه اسناد مکتوب وشفاهی که قصد دارد پژوهش هایی را باتکیه براسناد موجود در آستان قدس و سایر مراکز آرشیوی منتشرکند.